นำเข้าแล้วของเสีย ของชำรุด ใครต้องรับผิดชอบ?

ปัญหาที่คนทำตลาดจีนเจอบ่อย แต่ส่วนใหญ่รู้คำตอบช้าไป

การนำเข้าสินค้าจากจีนเป็นทางเลือกหลักของผู้ประกอบการไทยจำนวนมาก เพราะต้นทุนต่ำ สินค้าเยอะ และต่อยอดธุรกิจได้เร็ว แต่หนึ่งในปัญหาที่สร้างความเสียหายมากที่สุด และมักเกิดกับคนที่คิดว่าตัวเองเตรียมตัวมาดีแล้ว คือ สินค้าชำรุด ของเสีย หรือของไม่ตรงสเปก

คำถามที่เกิดขึ้นแทบทุกครั้งคือ
“ของเสียแบบนี้ ใครต้องรับผิดชอบ?”

โรงงานจีนผิดหรือเปล่า
บริษัทขนส่งต้องรับไหม
หรือสุดท้ายเราต้องรับความเสียหายเอง

บทความนี้จะพาไล่ทุกจุดที่ทำให้ของเสีย ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง แบบไม่โลกสวย และไม่โทษใครมั่ว

ของเสีย ของชำรุดจากการนำเข้า เกิดขึ้นได้จากกี่จุด

หลายคนเข้าใจว่า ถ้าของเสียแปลว่าโรงงานผิด
แต่ในความเป็นจริง ความเสียหายสามารถเกิดได้หลายขั้นตอนมาก

ปัญหาจากการผลิตของโรงงาน

เช่น ผลิตไม่ตรงสเปก ใช้วัสดุไม่ตรงที่ตกลง หรือคุณภาพต่ำกว่าตัวอย่างที่คุยกันไว้ ปัญหานี้มักเกิดกับผู้ที่สื่อสารเอง ไม่มีเอกสารสเปกชัดเจน หรือไม่ได้กำหนดมาตรฐานคุณภาพตั้งแต่แรก

ถ้าไม่มีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษร ต่อให้ของเสียจริง ก็เอาผิดโรงงานได้ยากมาก

ปัญหาจากการแพ็กสินค้า

สินค้าหลายประเภทไม่ได้เสียเพราะคุณภาพ แต่เสียเพราะแพ็กไม่เหมาะกับการขนส่งระยะไกล เช่น สินค้าแตกง่ายแต่ใช้กล่องบาง ไม่มีวัสดุกันกระแทก หรือแพ็กเพื่อขนส่งในประเทศจีนเท่านั้น

เส้นทางจีน–ไทยต้องผ่านการขนถ่ายหลายต่อ ถ้าไม่กำหนดมาตรฐานการแพ็กตั้งแต่ต้น ความเสียหายสามารถเกิดขึ้นได้ตลอดทาง

ความเสียหายระหว่างการขนส่ง

เช่น สินค้าถูกกดทับ น้ำเข้า ความชื้น หรืออุณหภูมิไม่เหมาะสม โดยเฉพาะกรณีที่ไม่มีประกันขนส่ง หรือเลือกขนส่งเพราะราคาถูกเป็นหลัก

หลายคนเข้าใจผิดว่าขนส่งต้องรับผิดชอบทุกกรณี แต่ความจริงคือ ถ้าไม่มีประกัน หรือไม่มีหลักฐาน ความเสียหายอาจไม่มีใครรับผิดชอบเลย

สินค้าเสียเพราะค้างด่านหรือเอกสารผิดพลาด

สินค้าบางประเภทไม่ได้เสียทันที แต่เสียเพราะค้างด่านนาน เก็บในสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม หรือเอกสารนำเข้าไม่ครบ ทำให้ล่าช้าเกินควบคุม

กรณีนี้ความรับผิดชอบมักจะย้อนกลับมาที่ฝั่งผู้นำเข้า หากไม่ได้เตรียมข้อมูลและเอกสารให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น

สรุปให้ชัด ใครควรรับผิดชอบตามหลักจริง

• ผลิตผิดสเปก → โรงงาน

• แพ็กไม่เหมาะ ทั้งที่ไม่ได้กำหนดไว้ → ผู้นำเข้า

• เสียหายระหว่างขนส่ง และไม่มีประกัน → ผู้นำเข้า

• เสียหายระหว่างขนส่ง และมีประกัน → ประกัน

• ค้างด่านเพราะเอกสารผิด → ผู้นำเข้า

ปัญหาคือ คนที่ควรรับผิดชอบ ไม่จำเป็นต้องยอมรับผิดเสมอไป
ถ้าไม่มีหลักฐานตั้งแต่ต้น โอกาสเคลมแทบไม่มี

ทำไมหลายคนเคลมของเสียไม่ได้ ทั้งที่ของพังจริง

เพราะพลาดจุดเดิมซ้ำ ๆ ได้แก่

• ไม่มีรายงานตรวจสอบสินค้าก่อนออกจากจีน

• ไม่ถ่ายรูปหรือวิดีโอสภาพสินค้าก่อนโหลดตู้

• ไม่เข้าใจเงื่อนไขการซื้อขายและความเสี่ยง

• ไม่ทำประกันขนส่ง

• ไม่มีคนช่วยวิเคราะห์ความเสี่ยงตั้งแต่ต้นทาง

สุดท้ายของพังจริง แต่ต้องรับภาระเองทั้งหมด

บริษัทนำเข้าที่ดี ควรช่วยได้มากกว่าแค่ขนของ

บทบาทของบริษัทนำเข้าที่มีประสบการณ์ ไม่ควรหยุดแค่การรับของมาส่งถึงไทย แต่ควรช่วยมองความเสี่ยงให้ครบ ตั้งแต่การเลือกวิธีแพ็ก เส้นทางขนส่ง ไปจนถึงการแนะนำว่าควรทำประกันหรือไม่

ในหลายกรณี ความเสียหายสามารถป้องกันได้ตั้งแต่ก่อนสั่งผลิต ถ้ามีคนช่วยเตือนในจุดที่ผู้นำเข้าอาจมองไม่เห็น

มุมมองจากการทำงานนำเข้าแบบเป็นระบบ

ลูกค้าที่เคยนำเข้าสินค้าจากจีนมาระยะหนึ่งจะเริ่มเข้าใจว่า ต้นทุนที่แพงที่สุดไม่ใช่ค่าขนส่ง แต่คือ ของเสียที่ไม่มีใครรับผิดชอบ

การวางแผนการนำเข้าอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง ช่วยลดความเสี่ยงได้มากกว่าการแก้ปัญหาหลังของเสียเกิดขึ้นแล้ว เพราะในธุรกิจนำเข้า การคิดล่วงหน้า คือสิ่งที่ช่วยประหยัดเงินได้จริง

จากประสบการณ์ของ CTM Manage Inter ที่ทำงานด้านนำเข้า–ส่งออกและโลจิสติกส์กับหลายประเทศ ทั้งจีน ไทย และประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียน สิ่งที่ทำให้ลูกค้าเจอปัญหาของเสียลดลง ไม่ใช่แค่การขนส่งให้ถึงปลายทางเร็วขึ้น แต่คือการช่วยวางแผนตั้งแต่ก่อนเริ่มสั่งผลิต

ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเช็กสเปกสินค้า แนะนำรูปแบบการแพ็กที่เหมาะกับการขนส่งข้ามประเทศ ไปจนถึงการประเมินความเสี่ยงในแต่ละเส้นทาง เพราะในหลายกรณี ความเสียหายที่ดูเหมือนเป็นเรื่องดวง แท้จริงแล้วสามารถป้องกันได้ตั้งแต่ต้น ถ้ามีทีมที่มองภาพรวมให้ครบ

สรุปแบบไม่โลกสวย

การนำเข้าสินค้าจากจีนไม่ใช่แค่เรื่องของราคาถูก แต่เป็นเรื่องของการจัดการความเสี่ยง หากรู้ว่าของเสียเกิดจากอะไร ใครควรรับผิด และต้องเตรียมอะไรไว้ตั้งแต่ต้น โอกาสขาดทุนจะลดลงอย่างชัดเจน

และถ้าวันหนึ่งคุณเริ่มรู้สึกว่าอยากมีทีมที่ช่วยคิดเรื่องเหล่านี้แทน นั่นคือจุดที่บริษัทนำเข้าแบบมืออาชีพเริ่มมีความหมายกับธุรกิจของคุณจริง ๆ